Een (door mij vertaald en verkort) interview door Valerie Tarico met Psych. Dr. Marlene Winell over Religieus Trauma Syndroom (RTS).
Veel mensen lijken de deur achter religie dicht te kunnen trekken zonder omkijken of problemen. Wat is het verschil met mensen die lijden aan RTS?
Winell:
Religieuze groeperingen die sterk controlerend zijn, angst voor de wereld aanleren, de leden afschermen van de wereld en hen bovendien slecht toerusten om te functioneren in de wereld, zijn moeilijk ‘eenvoudig’ te verlaten.
Het wordt nog moeilijker wanneer je geboren en getogen bent binnen de religie; moeilijker dan wanneer je jezelf pas op latere leeftijd aansloot, omdat er geen referentiekader is en je nooit leerde hoe het is om ‘in de wereld’ te zijn.
Mensen die lijden aan RTS zijn vaak personen die intens voelen en denken en die gewetensvol en vol overgave ergens voor gaan.
Wanneer deze oprechte gelovigen hun geloof verliezen, voelen zij vaker woede, depressie en verdriet dan degenen die ‘gewoon naar de kerk’ gingen op zondag.
Zijn dit niet gewoon mensen die sowieso al depressief, angstig of obsessief zouden worden?
Winell:
Zeker niet. Gebaseerd op mijn waarnemingen zijn dit mensen die intens, betrokken en zorgzaam zijn. Anders dan de mensen die ‘gewoon weglopen’ uit de kerk, blijven deze mensen langer trouw aan hun religie, omdat ze hun uiterste best doen het kloppend te maken, ondanks de twijfels die ze hebben. Soms speelt angst een rol, maar vaker is het oprechte toewijding. Dit zijn mensen die veel belang hechten aan ethiek, integriteit en mededogen. Ik merk, dat wanneer zij eenmaal begonnen zijn aan de wederopbouw van hun leven, zij met enorm veel creativiteit en kracht met het nieuwe om weten te gaan.Hoe ziet u het verschil tussen RTS en Posttraumatische stressstoornis (PTSS)?
Winell:
RTS is een specifieke combinatie van symptomen die religie gerelateerd zijn, wat niet het geval is bij een‘gewoon’ trauma. Dit verschil is cruciaal om te begrijpen wat RTS is en welke vorm van zelfhulp of behandeling geschikt kan zijn. (Meer informatie hierover is te vinden op journeyfree.org)
[Noot: op de site van Winell wordt duidelijk gemaakt dat RTS niet alleen betrekking heeft op een traumatische gebeurtenis of periode, iets dat je tijdelijk overkomt (wat bij ‘normale’ trauma’s het geval is), maar dat daarnaast ook het wereldbeeld en de identiteit van het slachtoffer door religie soms ernstig zijn misvormd.]
Een ander verschil is de sociale context, die opvallend afwijkt van andere trauma’s of vormen van misbruik. Wanneer iemand bijvoorbeeld aan herstel werkt na slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld, zullen andere mensen de noodzaak om te vertrekken en te herstellen begrijpen en ondersteunen. Men vraagt zich niet af of dit slachtoffer de gebeurtenissen misschien verkeerd geïnterpreteerd heeft en er is niemand die deze persoon probeert terug te sturen naar de plek waar het misbruik plaatsvond.
Toch is dit precies wat er gebeurt met veel voormalige gelovigen die steun zoeken. Wanneer een hulpverlener de achtergrond van de symptomen niet begrijpt, kan hij een cliënt verwijzen naar een pastoraal hulpverlener of zelfs een (andere) kerk.
Een vrouw die herstellende is van RTS, uitte haar frustratie als volgt:“Tel daarbij op fysiek mishandelende ouders die ‘spaart de roede niet’ zeer letterlijk hebben genomen en je hebt een fucked-up persoon: een onbemind, afgewezen, getraumatiseerde peuter in het lichaam van een volwassene. Ik ben in wezen een gebroken geest in een lege huls. Maar wacht … Dat is niet genoeg !? De omgeving verwacht dat de slachtoffers hun gebrokenheid samen met de daders vieren… elke keer dat het Kerst of Pasen is!!”
Net als voor aandoeningen zoals autisme of boulimia, heeft het geven van een naam aan het trauma (RTS) belangrijke voordelen. Slachtoffers ervaren een label als helpend om zich minder alleen en schuldig te voelen. Sommigen schreven mij (Winell) opgelucht:
“Er is een naam voor! Ik werd gehersenspoeld vanaf mijn geboorte en verspilde 25 jaar van mijn leven in dienst van ‘Hem’! Ik ben inmiddels al vele jaren los van religie, maar de angst voor hel en verdoemenis blijft me maar achtervolgen en kan ik niet zomaar van me afschudden. Ik ben nu sociaal onbeholpen, arbeidsongeschikt en niet in staat om een seksuele relatie aan te gaan.”
Officiële erkenning van RTS stimuleert hulpverleners deze specifieke vorm van traumatisering zorgvuldiger te bestuderen, behandelingen te ontwikkelen en gepaste hulp en training op maat aan te bieden. Hopelijk kunnen we zelfs werken aan preventie.
[Artikel gaat verder onder de afbeelding.]
Bron: https://journeyfree.org/childhood-religious-indoctrination/
Wat is het verschil tussen religie die trauma veroorzaakt en religie die dat niet doet?
Winell:
Religie veroorzaakt trauma wanneer deze sterk controlerend is en probeert te voorkomen dat mensen zelfstandig denken en vertrouwen hebben in hun eigen gevoelens. Groeperingen die gehoorzaamheid en aanpassing eisen, zaaien angst in plaats van liefde en belemmeren een normale ontwikkeling. Met een constante veroordeling van zichzelf en anderen, worden mensen vervreemd van zichzelf, elkaar en de wereld. Religie in zijn ergste vorm veroorzaakt scheiding.
Omgekeerd zijn er ook gezonde groeperingen die mensen met elkaar verbinden en zelfkennis en persoonlijke groei bevorderen. Dergelijke groeperingen hechten belang aan ruimte en respect voor verschillen en waardering voor individuen. Zij bieden sociale steun en een plek voor evenementen, rituelen, met elkaar van gedachten wisselen, inspiratie, kansen om je talenten te ontwikkelen en te gebruiken in verbinding met anderen.
Spiritueel gezonde praktijken, zoals meditatie of het volgen van wijze levenslessen, worden aangemoedigd.
Het komt steeds vaker voor dat atheïsten hier een voorbeeld aan nemen en op zoek gaan naar soortgelijke manieren van samenzijn, zonder het bovennatuurlijke. Zo is er bijvoorbeeld het in Londen gelanceerde en wereldveroverende model ‘The Sunday Assembly’. [Noot: Ook in Nederland actief!]Sommige mensen zeggen dat termen als ‘herstel van religie’ en ‘Religieus Trauma Syndroom’ slechts atheïstische pogingen zijn om religie te stigmatiseren.
Winell:
Geestelijke gezondheidswerkers hebben genoeg te doen zonder op zoek te gaan naar nieuwe cliënten. Ik heb nooit Religieus Trauma Syndroom uiteengezet om daarmee nieuwe subgroepen cliënten te creëren. Oorspronkelijk schreef ik een essay voor een conferentie van de American Psychological Association en dacht dat daarmee de kous af zou zijn. Maar toen ik mij weer op andere dingen wilde concentreren, bleek echter dat mijn werk betreffende RTS maar bleef toenemen.
Ik denk dat we ons als cultuur gewoon steeds meer bewust aan het worden zijn van religieuze traumatisering. Steeds meer mensen verlaten hun religie.
[Winell noemt cijfers en vertelt iets over haar werk in Amerika.]
Wanneer je zegt dat iemand autoritaire religies probeert te stigmatiseren, zeg je in feite hetzelfde als wanneer je dit zou beweren van iemand die eetstoornissen onder de aandacht brengt. Waren deze eetstoornissen voordat ze benoemd werden soms gezond? Nee, ze werden slechts niet opgemerkt. Mensen die eraan leden dachten dat ze de enige waren en gaven zichzelf de schuld. Er waren geen professionele hulpverleners opgeleid voor deze problematiek en het werd niet gediagnosticeerd. Zo is de situatie vandaag voor mensen die lijden aan RTS.
Autoritaire religie is al fundamenteel beschadigend en het verlaten van deze dwingende groepsculturen zou niet ook nog eens traumatiserend moeten zijn. Mensen lijden immers al genoeg.Ze moeten worden erkend en geholpen.
Op Dogma-vrij is eerder een reeks artikelen gepubliceerd over het onderwerp RTS.
