Al ruim een week gaat het in de (sociale) media over de onveiligheid die vrouwen nog veel te vaak ervaren. Hoewel de aanleidingen afschuwelijk zijn, is het gesprek noodzakelijk. Het valt me daarbij op dat er veel bereidheid is om te leren van elkaars ervaringen. We lijken ons massaal te realiseren hoe onwetend we vaak zijn of waren. Ik denk dat onwetendheid een grote rol speelt bij het creëren en in stand houden van onveilige situaties en gedragingen.
Want soms zijn vrouwen onveilig omdat zijzelf en anderen gevaarlijk gedrag niet als zodanig ervaren. Velen van ons hebben – meestal onbewust – geleerd om destructiviteit te sussen, te bagatelliseren en ervan weg te kijken. We vertellen onszelf en elkaar dat het wel meevalt en dat het heus niet zo bedoeld was.
Ik ook.
Toen ik in een onveilig huwelijk zat, had ik dat lange tijd niet door. Ik dacht dat hij me sloeg omdat hij zoveel van me hield. En ik was ervan overtuigd dat het allemaal mijn schuld was. Als ik een betere vrouw werd, hoefde hij mij niet meer te slaan. Zonder dat ik het wist, zat ik gevangen in aangeleerde onderdanigheid.
Toen ik uiteindelijk wilde scheiden, vertelden mannen me dat dat niet mocht van God. En toen ik tóch de scheiding doorzette, werd ik door mannen onder de kerkelijke tucht geplaatst. Vanaf de kansel werd meegedeeld dat ik mij had bezondigd aan het zevende gebod. Ik was iemand geworden waarvan men schande spreekt.
Achteraf gezien is dit mijn redding geweest. Mijn buitensluiting gaf me een ander zicht op alles wat ik tot dan toe normaal en goed had leren vinden. Op afstand zag ik – langzaam maar zeker – hoe krom en hoe destructief het was.
Het is alsof ik opgroeide in een zee die me langzaam vergiftigde. Langzaam maar zeker namen zowel mijn bewegingsruimte als mijn denkvermogen af. En ik had niets in de gaten.
Pas toen ik eruit lag, merkte ik hoe diep het gif zat. In therapie kwam het naar boven: de angst van het meisje dat ik ooit was, haar gebrek aan bestaansruimte. Het kostte jaren om genoeg innerlijke veiligheid op te bouwen om haar mee te nemen naar de volwassen wereld. Maar het is gelukt.
Mijn punt is dat we allemaal in een zee van gif kunnen verkeren zonder dit te merken. Alles lijkt te kloppen, want dat is precies hoe het gif werkt. Het verdooft je kritisch denkvermogen. Het geeft je een roes waarin je gelooft dat je goed zit. Maar kloppen onze basisaannames wel?
Hoe denken wij wérkelijk over vrouwen? Ik ben destijds enorm geschrokken van mijn aangeleerde vrouwbeeld en zelfbeeld. Ik heb afgeleerd en bijgeleerd, dankzij feministen, columnisten en activisten. En ik leer nog steeds. Want zodra ik denk dat ik wel goed zit, zit ik fout.
Zolang er geen veilige wereld is voor iedereen, zitten we geen van allen goed.
Laten we daarom moedig zijn. Laten we met respect en oprechte aandacht luisteren naar degenen (m/v/x) die te maken kregen met onrecht, pijn of onderdrukking. Zij zijn immers degenen die weten wat er nodig is en wat er nog gemist wordt. Daar, in de diepste pijn, ligt ook de sleutel naar de verlossing. Wij allen dragen in onszelf stukjes van deze sleutel. Laten we ons innerlijk werk doen. Laten we voelen wat veiligheid voor onszelf betekent en waar dit allemaal mee samenhangt. Zo leren we ook steeds beter wat het voor de ander is. En wat er nodig is om de wereld veilig te maken voor iedereen.
Met mijn boek Mantel van angst probeer ik bij te dragen aan (h)erkenning van alles dat onrechtvaardig, verstikkend en pijnlijk is. Ik geloof namelijk dat wanneer we eerlijk kijken naar wat anders kan, we onze kansen op herstel en preventie optimaliseren.
