Dit artikel maakt deel uit van een serie over aangeleerde, op religie gebaseerde, belemmerende overtuigingen en de mogelijke gevolgen die deze kunnen hebben. Doel van deze serie is: herkenning en erkenning. Doelgroep: (onbewust) betrokkenen /slachtoffers (zowel gelovig als niet meer gelovig), therapeuten en kerkwerkers. Deze serie laat bewust het waarheidsgehalte van de overtuigingen buiten beschouwing en zoomt enkel in op de mogelijke gevolgen. Deze mogelijke gevolgen zijn samengesteld aan de hand van meer dan 1000 reacties en mails van twijfelaars en (ex-)gelovigen. In dit artikel worden de meest genoemde en als ‘klachtengevend’ ervaren gevolgen besproken. Meer info over dit project: >KLIK<

Dit is deel 4. 

 

Onderdrukte gevoelens

 

Voor degenen die liever een filmpje kijken, hier een filmpje. Voor alle anderen staat onder het filmpje ongeveer dezelfde inhoud, maar dan in tekstvorm.

 

Binnen sommige religieuze groeperingen heerst de al dan niet uitgesproken gedachte dat de leer het allerbelangrijkste is. Het doet er dan niet toe wat je gedachten en gevoelens daarbij zijn, als je maar gehoorzaamt aan wat je geleerd is. Al het andere is daaraan ondergeschikt. (“Niet zeuren, luisteren!” “Maakt niet uit, je doet het maar gewoon!”)

Er kan sprake zijn van op religie gebaseerde aannames rondom emoties, die soms worden gebruikt om deze te onderdrukken. Misschien herken je iets van de volgende voorbeelden.

Vreugde was altijd goed. Verblijdt u in de Here te allen tijde. Een beetje gepast verdriet om de zonde mocht ook. Maar “boosheid is van de duivel.” En angst? “Niet bang zijn, de Here is bij je!” Alsof je dan niet meer bang bent! Het gevolg kan zijn dat je naast angst nu ook schaamte hebt, vanwege die angst. Je durft niet meer goed te laten zien wat je écht voelt en bent je er steeds meer van bewust dat een échte christen blijkbaar geen angst voelt, geen jaloezie, geen boosheid… en je drukt alles weg. Je bent nu je eigen onderdrukker geworden. En zo wordt het steeds normaler om te allen tijde blij te zijn. Je raakt steeds verder uit contact met je echte gevoelens en toont enkel nog datgene waarvan je denkt dat het verwacht wordt, of -wanneer je per ongeluk een uitbarsting hebt gehad van boosheid of verdriet – je voelt je hysterisch of gestoord, en in elk geval schuldig.

Ook ouders kunnen een onderdrukte/afwezige gevoelswereld hebben en daardoor emotioneel niet beschikbaar zijn. Dit kan tot gevolg hebben dat een kind zich tevergeefs blijft uitstrekken naar de ouders, maar geen gehoor en erkenning vindt op het niveau van emotionele behoeften. Een betekenisvolle relatie opbouwen met de ouders kan voor het (volwassen) kind moeilijk of zelfs onmogelijk zijn.

Doordat de aandacht vooral bij de leer was, bij de regels, bij wat in het hoofd werd opgeslagen (woordcultuur), is er mogelijk minder aandacht voor emoties, beleving en fysiek contact. (Behalve dan misschien het ‘leer-gerelateerde’ fysieke contact; ‘wie zijn zoon liefheeft, kastijdt hem’.) Vooral kinderen die hier gevoelig voor zijn, kunnen ernstige ‘huidhonger’ ontwikkelen.

Het beperkte contact met de eigen emoties maakt dat ouders lang niet altijd beseffen hoezeer ze zelf de verantwoordelijkheid dragen over hun gevoelens. Ze hebben deze verdrongen, zijn hierop niet aanspreekbaar. Ze hebben niet het vermogen ontwikkeld om eerlijk naar zichzelf te kijken en kunnen daardoor de neiging hebben anderen de schuld te geven. “Jij maakt mij boos.” In plaats van: “Toen je dat deed, dacht ik dat … en kreeg ik het gevoel dat… en dat maakte mij boos.”

Wanneer je als kind opgroeit in een omgeving die jou verantwoordelijk houdt voor de gevoelens van mensen om je heen, ontwikkel je een veel te sterk verantwoordelijkheidsbesef. Terwijl je je eigen gevoelens leert negeren, let je voortdurend op die van anderen. Er is dan sprake van parentificatie. Jij draagt wat de ouders laten liggen. De omgekeerde wereld.

Wanneer je je emoties hebt leren onderdrukken, ben je daar waarschijnlijk een expert in geworden. Misschien heb je de neiging vooral analytisch, vanuit je hoofd, om te gaan met je emoties. Het kan ook zijn dat je gevoelens zo diep weggestopt zijn, dat je geen flauw idee hebt wat er binnenin jou leeft. Daardoor kan je grote moeite hebben met het aangeven van je grenzen. Je vóelt je irritatie amper, of niet, of veel te laat. Je kent jezelf niet. Je weet misschien ook niet goed wat je fijn vindt, je kunt jezelf niet aansturen, je weet niet wat je met je leven moet. Je kent alleen de leer. Je kent niet jezelf.

Jezelf op latere leeftijd alsnog leren kennen, kan niet alleen zeer veel onderdrukte emoties oproepen, maar ook een intens rouwproces, omdat er nooit eerder ruimte was voor jóu. Omdat de neiging om het deksel weer op de beerput te gooien groot kan zijn en omdat het meestal ook gewoon veel te veel is om alleen te doen, zoeken velen professionele hulp om zichzelf te leren kennen en als een gezond begrensde volwassene te kunnen functioneren. Dit kan een zeer lange, moeizame weg zijn.

Bovendien is het niet zelden een eenzame weg, omdat het dikwijls voorkomt dat je (voorlopig) de enige bent van je gezin van herkomst die de diepere lagen van zichzelf leert (ver)kennen. Wanneer je gewend bent om dingen met je familie te delen, kan het zijn dat je dat nu ook probeert met wat je allemaal over jezelf hebt ontdekt. Het kan zijn dat je keer op keer op onbegrip en verzet stuit. Ze begrijpen je niet. Ze denken mogelijk zelfs dat er iets mis is met je, dat je labiel of hysterisch bent of je krijgt een ander etiketje, zoals ‘borderline’, een etiketje dat nogal eens wordt genoemd en dat soms gegeven wordt door mensen die normale, gezonde emoties beschouwen als ongezond en abnormaal. Je kunt je diep miskend voelen, vooral ook omdat je juist keihard aan het werk bent om emotioneel gezond(er) te worden en uitgerekend dán te horen krijgt dat er iets mis met jou zou zijn…

 

Graag ga ik met jullie in gesprek over wat het onderdrukken van gevoelens met jullie heeft gedaan en of de door mij genoemde gevolgen voor jullie herkenbaar zijn. Heb je misschien gevolgen ontdekt die ik niet noem? Deel dit dan gerust in een reactie onder deze blog. Laten we samen de religieuze blauwdruk ontrafelen!

 

Met alle liefde,

Inge