Een paar weken geleden vertelde ik over mijn onlangs gekregen ASS-diagnose. Ik heb daar zeer veel reacties op gekregen, voornamelijk via mail en privébericht. De meeste mensen reageerden op een warme, vriendelijke manier. Sommigen hadden belangstellende, oprechte vragen. Maar er waren ook verwijten en kritiek. En er valt natuurlijk ook nog heel wat over te zeggen. In dit artikel waag ik daartoe een poging. Omdat het eigenlijk best random dingen zijn, ga ik maar gewoon wat vragen en opmerkingen bij langs.  

Maar je bent zo sociaalvaardig 

Veel mensen reageerden verbaasd toen ik vertelde dat ik autisme had. Jij? Maar je bent/doet altijd zo sociaal! Iemand zei: “Je bent zo geduldig. Als ik aan autisme denk, denk ik aan driftbuien á la Kees Momma.”  

Grappig, mijn coming-aut 😉 viel precies in een hittegolf. En van meerdere personen kreeg ik vervolgens dit filmpje opgestuurd, waarin Kees Momma losgaat over de warmte.

Nou, geloof me, ik heb een innerlijke Kees Momma. En als je met me zou samenwonen, had je deze versie ook zeker weten gekend, want thuis ben ik zeg maar gewoon Kees.  

Autisme is niet in de eerste plaats iets dat je opmerkt aan de buitenkant, maar een bedrading van binnen. Het gaat over prikkel- en informatieverwerking, wat in een brein met ASS wezenlijk anders gebeurt dan in een neurotypisch brein.  

Ik heb geleerd om buitenshuis en in sociale situaties te maskeren. Dit klinkt als een bewust proces, maar dat was het grootste deel van mijn leven beslist niet het geval. 

Maskeren is het bewust of onbewust verbergen van autistische kenmerken. Het is een overlevingsmechanisme waarbij iemand zich sociaal wenselijk voordoet, bijvoorbeeld door andermans gedrag te kopiëren of eigen gevoelens te onderdrukken, om zo geaccepteerd te worden en niet op te vallen. Bron: https://www.autisme.nl/over-autisme/camoufleren/ 

Hoewel iedereen in sociale situaties wel aanpassingen doet, is het maskeren bij autisme veel intensiever. Maskeren en uitputting gaan dan ook vaak hand in hand. 

Om een klein voorbeeld te geven: ik denk er altijd over na dat ik oogcontact moet maken. En dat ik dan ook steeds weer even moet wegkijken, omdat het anders voor de ander ongemakkelijk wordt. Ik voel dit niet automatisch aan, het gaat niet vanzelf, zoals bij de meeste neurotypische mensen het geval is. Ik moet daarover – en over tig andere dingen – bewust nadenken. Dat nadenken gaat razendsnel en wordt door andere mensen vrijwel nooit opgemerkt. Maar het kost me zoveel energie dat ik altijd doodmoe ben na sociale interacties.  

Komt het niet gewoon door je religieuze achtergrond?  

In mijn geval kwam het wegdrukken van gevoelens ook door mijn religieuze achtergrond. Ik had geleerd dat mijn gedachten en gevoelens onbetrouwbaar waren en was er als de dood voor.  

In mijn omgeving zag en hoorde ik ook geen voorbeelden van ‘bewust omgaan met gevoelens’ en ik had daar ook geen taal voor. Ik benaderde alles rationeel, verstandelijk.  

Ik was niet de enige die dat zo deed. Ik heb de indruk dat binnen veel gereformeerde kerken het rationele een relatief grote rol speelt of toch in elk geval heeft gespeeld. En dat dit op zowel neurotypische als neurodivergente breinen een emotie-onderdrukkend effect heeft.  

Dus dat je daar mogelijk relatief veel mensen treft die het prettig vinden om de dingen rationeel aan te vliegen of die misschien wel niks anders hebben geleerd. Mensen met (ongediagnosticeerd) ASS en mensen met aangeleerd autistisch gedrag, zonder dat ze ook daadwerkelijk de ‘autistische bedrading’ hebben.  

Ik vraag me wel eens af of de (met name vroegere) gereformeerde dogmatiek aantrekkelijk is voor mensen met ASS. Het is gewoon fijn als dingen zwart-wit zijn en er alvast antwoorden klaarliggen voor de vragen (catechismus).  

Maar ik vermoed ook dat wanneer er onrecht plaatsvindt, mensen met een neurodivers brein hier harder door geraakt worden, omdat zij minder goed kunnen doen alsof het wel meevalt en vaak een grote behoefte hebben aan eerlijkheid en rechtvaardigheid.  

Iedereen is wel een beetje autistisch 

Er zit verschil tussen autistisch gedrag vertonen en een autistisch brein hebben. Het eerste doen we inderdaad allemaal wel eens. Het 2e geldt maar voor een deel van ons.  

Je hebt mensen die (bijvoorbeeld doordat ze dit zo kregen aangeleerd of vanuit overlevingsstrategie) relatief veel ‘autistisch gedrag’ vertonen, zonder dat zij daadwerkelijk ASS hebben.  

En je hebt ook mensen die nauwelijks ‘autistisch gedrag’ vertonen, maar wel degelijk een ‘autistisch brein’ hebben.  

Dan ben je zeker een hoogfunctionerende autist 

Degenen aan wie je niet meteen merkt dat ze ASS hebben, die goed kunnen maskeren en die veel sociaal gedrag weten te kopiëren en implementeren in hun eigen gedrag, worden vaak ‘hoogfunctionerende’ autisten genoemd. Hun autistische uitingen worden gemaskeerd door hun hoge intelligentie en vooral: door keihard werken.  

Ik vind ‘hoogfunctionerend’ een vreemde term. Ik begrijp wat het wil zeggen, maar het gaat volgens mij lang niet altijd over degene met ASS, maar vaak vooral over de omgeving. Als de omgeving minder ‘last’ heeft van iemands autisme, dán is diegene hoogfunctionerend. Terwijl diegene van binnen misschien wel struikelt over de ene autistische burn-out na de andere.  

In mijn geval: ik vermoed dat mijn ME/CVS ook zeker hiermee te maken heeft. Dus niks niet hoogfunctionerend. Het is een voortdurend geploeter in de modder.  

Ah, dat verklaart ons stroeve contact 

Iemand met wie ik een wat moeizaam contact heb, reageerde als volgt op mijn ASS-diagnose: ah, dát verklaart ons stroeve contact!  

Waarop mijn innerlijke Kees meteen luidkeels door de kamer stuiterde. Gloeiendegloeiende! Nee, mijn autisme is niet de verklaring voor alles. Lekker makkelijk ook! Het verklaart in elk geval niet waarom er zoveel onrecht en onduidelijkheid zit in de woorden van degene die dit tegen me zei. Het verklaart hooguit waarom ik daar niet tegen kan.  

In mijn vorige bericht over autisme had ik het over de kanarie in de kolenmijn. Ik wil daar graag het volgende aan toevoegen.  

Laat autisme niet automatisch de enige verklaring zijn voor een stroef lopend contact. Soms vertelt het gedrag van het kanariepietje niet dat er iets mis is met de vogel, maar dat er iets in de lucht hangt. 

Ik wil overigens niet beweren dat iemand met ASS een verfijnde variant zou zijn van een ‘normaal’ mens. Je zou dat maar zo kunnen denken, nu ik weer met die kanarie kom aanzetten. Maar dat is zeker niet wat ik ermee bedoel!  

Voor mij geldt wat ik ooit eens op een poster van Loesje las: ik denk altijd eerst goed na voordat ik iets stoms zeg.  

Waarin uit zich het autisme bij jou?    

Mijn autisme uit zich vooral in het nadenken over alles. Niks gaat vanzelf. Zoals ik hierboven vertel over het maken van oogcontact, zo gaat het met alles. Ik functioneer het best als ik ruimte en rust heb om na te denken.  

Vroeger is me nogal eens gezegd dat ik lui was. Ik dacht dat zelf ook. Ik deed vaak helemaal niks. Nu weet ik dat ik dan wel degelijk iets aan het doen was. Ik was bijvoorbeeld aan het herstellen van sociaal contact. Of ik was aan het omschakelen als er weer eens iets veranderde. Of ik zat gewoon een beetje te verwerken of te oefenen. Ik voerde heel wat gesprekken in mijn hoofd. Nog steeds. Ik oefen altijd alles.  

Een oud-klasgenoot vertelde me dat hij nog wist dat ik vroeger, als we op de basisschool moesten hardlopen met gym, altijd mijn armen strak langs mijn lijf liet hangen.  

En ineens herinnerde ik me weer wat een hekel ik altijd had gehad aan gym. En hoe stom ik met name hardlopen vond. Ik begreep het ook niet. Hoe deden ze dat? Bewoog hun rechterarm mee met hun rechterbeen of juist precies het tegenovergestelde? Ik vond dat hele gedoe met die armen sowieso maar gek. Hardlopen deed je toch met je benen?  

En zo kwam het dat ik mijn rondjes door de gymzaal liep als een stijve idioot met veel te strakke armen. Achter de rest aan, in een sukkeldrafje. 😉  

Dit voorbeeld laat goed zien hoe mijn brein werkt. Ik voel dingen niet aan en dus bedenk ik ze. Maar ik trek lang niet altijd de meest logische conclusies.  

Hetzelfde deed ik toen ik make-up begon te gebruiken. Ik zag hoe andere mensen hun mond een beetje openden als ze mascara aanbrachten op hun wimpers. En dat dit totaal geen functie leek te hebben. Dus ik leerde mezelf aan om mascara op te doen met mijn mond dicht.  

Pas toen ik actief aan de gang ging om mijn onbewuste gemaskeer te ontmaskeren, ontdekte ik allerlei dingen – zoals make-uppen met gesloten mond – die me vooral energie kosten en die verder niets anders zijn dan een bizarre afspraak die ik met mezelf heb gemaakt.  

Ik vind het best ingewikkeld dat er zoveel sociale regels zijn die anderen lijken aan te voelen en waar ik vaak lang over na moet denken om ze een beetje te doorgronden. En er blijven ook zoveel regels die ik gewoon niet vind kloppen.  

Zoals waarom heeft een paard benen en een kat poten? Een paard is een edel dier, zo luidt dan het antwoord, waardoor ik het alleen maar minder begrijp. Alsof katten geen edele dieren zijn! Alsof niet álle dieren edel zijn! En waarom heeft de mens dan in vredesnaam óók benen? Notapota de meest onedele diersoort die ik ken.  

Nee, mijn katten hebben armen, benen, voeten en een hoofd. Want zo hoort het, vind ik. Maar als ik de dierenarts bel omdat Punk een zere rechterarm lijkt te hebben, heb ik het toch maar wel over haar rechtervoorpoot.  

Ik kom normaler over dan ik ben.

Mijn kinderen zouden zeggen: verbeeld je maar niks, haha!  

Is ‘autist’ je nieuwe imago?  

Iemand dacht dat ik alleen maar over mijn ASS-diagnose had geschreven om aandacht te trekken. En een ander meende dat ik mijn bril had uitgezocht om mijn nieuwe imago als autist te onderstrepen. Welja.  

Mijn nieuwe imago als autist? Nou nee, ik dacht het niet. Er verandert helemaal niets. Ik ben alleen iets te weten gekomen – wat ik al jarenlang vermoedde – over de werking van mijn brein. Ik blijf nog steeds schrijven en spreken over geloofsstress, kerkpijn en religieus trauma, want ik ben trouw aan mijn fiep. 😊    

Aandacht trekken? Ja, maar niet voor mezelf. Ik ben hooguit een figurant in een groter verhaal. Een verhaal waarin vrouwen nog altijd bezig zijn met een inhaalslag als het gaat om autisme. Veel te lang lag de focus op dat vlak vooral bij de man.  

Ik schrijf er op deze plek over, omdat ik openheid altijd belangrijk heb gevonden. En omdat ik de indruk heb dat ik relatief veel lezers heb die ook neurodivergent zijn. Bovendien: het waren lezers die mij wezen op mogelijk ASS, naar aanleiding van mijn manier van denken en schrijven.  

Er valt nog heel veel over te zeggen en dat zal ik ongetwijfeld ook nog wel eens doen. Voor nu vind ik dit wel weer even genoeg.😊  

Duizendmaal dank voor jullie lieve reacties! 

Toegevoegd op 06-07-2026:

Eerder gebruikte ik bij dit artikel een afbeelding met daarop puzzelstukjes. Iemand wees me erop dat dit voor veel mensen met ASS geen positieve associatie is.

Voor degenen die willen weten waarom ik niet langer een afbeelding van een puzzel gebruik, staat het hier duidelijk uitgelegd: https://www.autismeacademie.nl/2-april-wereld-autisme-dag-een-stukje-geschiedenis/