Ken je dat ongemakkelijke gevoel van ‘bekeken worden’? Veel mensen schijnen het in meer of mindere mate te hebben. Ik ook.

Ik kan het best ontspannen en voel me het veiligst als niemand me ziet.

Als ik dat zo zwart op wit zie staan, vind ik het best triest klinken en dat is het misschien ook wel. Tegelijkertijd ben ik er zo aan gewend dat ik het als normaal ervaar. Het is nou eenmaal zo en er is prima mee te leven, tenminste, dat vind ik. 

Wat mij daarbij helpt is het besef dat ik niet de enige ben en dat ik niet gek ben. En omdat ik uit die gedachte zoveel steun haal, besloot ik erover te schrijven, zodat ook jij hopelijk (weer) zult ervaren dat je niet de enige bent. En zeker niet gek!  

Oorzaak en gevolg

Er is altijd een reden (en waarschijnlijk meer dan één) waarom mensen sociale angst en onzekerheid ontwikkelen. En niet alleen komt het ergens vandaan, als het er eenmaal is, krijg je het ook haast niet meer volledig weg. Ik heb jarenlang geprobeerd om er helemaal vanaf te komen. Tevergeefs.  

Ik heb me suf gevoeld en geanalyseerd in een poging te begrijpen welke niet helpende basisaannames ten grondslag liggen aan mijn sociale angst.

Diep in mijn angst ontdekte ik dat ik ‘gezien worden’ associeer met onveiligheid. Ik vermoed dat dit in mijn geval sterk te maken heeft met mijn religieuze achtergrond.

Ik had geleerd dat God alles zag van wat ik deed, zei, dacht en voelde en dat ik – als iemand die ‘niet in staat zou zijn tot enig goeds’ – met dit alles mijn schuld elke dag vergrootte. God zag mij dus voortdurend falen en ik deed hem voortdurend verdriet. Hallo schaamte en schuldgevoel. 

Tegelijkertijd loerde de duivel op mij, die mij in zijn greep wilde krijgen. Hallo dreiging en onveiligheid.  

Hoewel het me helpt om te begrijpen dat ik niet zómaar bang ben (duh), betekent dit niet dat ik het dan dus kan loslaten. Zelfs niet nu ik niet meer geloof wat mij vroeger is geleerd.

Mijn gevoelens doen ertoe

Mijn verstand begrijpt dat het gevoel van dreiging niet nodig is, maar mijn gevoel ervaart het nog steeds.

Zo heb ik bewust gordijnen genomen waar het licht goed doorheen komt, zodat ik ze dicht kan houden om me veilig te voelen (en geen zombie). 

Hoewel ik me soms schaam omdat mijn gordijnen zo vaak dicht zijn en ik besef dat ik daarmee mogelijk een indruk wek die geen recht doet aan de werkelijkheid, helpt het me enorm dat ik mezelf – inclusief mijn angsten – serieus ben gaan nemen. Het geeft me de boodschap dat mijn gevoelens ertoe doen.  

En dat helpt me wanneer ik ‘onder de mensen’ moet en angst voel. Aangezien ik de angst niet weg kreeg uit mijn systeem, heb ik er vriendschap mee gesloten. (“If you can’t beat them, join them”.) Dat is winst, ik ben niet meer bang voor mijn angst en ik schaam me ook niet meer voor mijn schaamte. 

Ik ga er juist met mijn aandacht naartoe, zodra ik ze opmerk. Zo van: hé, jij weer? Vertel, wat is het ergste dat er volgens jou kan gebeuren? Vaak is dat iets als: ‘dat ze me raar zullen vinden’, ‘dat ik stink’, ‘dat er eigenlijk iets mis is met mij en dat iedereen dat ziet, maar dat niemand dat durft te zeggen’, ‘dat ze lief doen uit medelijden’. 

Overwinning

Doordat ik mezelf en mijn gevoelens nu serieus neem, voel ik vervolgens ook verontwaardiging en een soort obstinaatheid. Want stel het is allemaal waar. Ik faal, ben lelijk en ik stink. So? 

Als iemand in die staat verkeert, dan zou je toch denken dat deze persoon zorg en aandacht nodig heeft? Degene die een ander hierom uitlacht en/of afwijst zegt daarmee enkel iets over zichzelf.

Ja, mijn gevoelens doen ertoe. Ook als anderen deze niet begrijpen. Ja, ik mag leven op mijn manier. Ik mag ‘falen’. Dit besef maakt dat ik me niet voortdurend verstop en soms zichtbaar ben, bijvoorbeeld door een artikel of filmpje online te plaatsen. Dat is elke keer een overwinning. 

En dat ik zo’n artikel of filmpje een uur, een dag, een week, een maand of een jaar later nog steeds laat staan, is dat evengoed. Want de schaamte blijft.  

Maar de obstinaatheid ook. Júist vanwege de schaamte laat ik ze staan. Hoewel ik echt wel zie dat ik te langdradig, te saai, te weinig professioneel ben, weiger ik de artikelen en filmpjes weg te halen. 

Uitnodiging

Niet perféctie is mijn norm (al fluisteren angst en schaamte van wel), maar intentie en betekenis.  

Het is niet zo dat ik pas iets van mezelf mag laten zien als ik perfect bent. Ik wil als mijn imperfecte zelf de imperfecte ander laten zien dat imperfectie bestaansrecht heeft. Ik wil uitnodigen door te zijn. 

Alsof ik fluister: “Wees jezelf”, terwijl ik met knikkende knieën blijf staan, in plaats van me opnieuw te verstoppen. “Wees jezelf, dat probeer ik ook.”