Op Facebook en LinkedIn vroeg ik gisteren aandacht voor het feit dat er ook kinderen (en volwassenen!) zijn die zware gedachten en gevoelens hebben bij deze Goede Week.  Een paar mensen stuurden me naar aanleiding daarvan een privébericht van vergelijkbare strekking: degenen die zwaarte ervoeren hadden het niet goed begrepen. De één zei dat Jezus niet werd vermoord, maar zijn leven vrijwillig GAF en de ander benadrukte dat het toch juist fijn is dat de schuld nu is VOLDAAN.  

Schuiven met accenten

Maar dat zijn gewoon andere accenten van hetzelfde verhaal. Het is niet dat degenen die zich soms terneergedrukt voelen door gedachten van zonden en schuld iets nog niet helemaal begrepen hebben of iets zijn vergeten. Zij kennen de leer juist zeer goed. Ze lijden eraan! Ze dragen een last waar veel anderen op allerlei manieren liever aan voorbijgaan. Maar dat betekent niet dat ze daarmee iets fout doen.  

De leer heeft wérkelijk elementen die loodzwaar zijn. Óók wanneer je met je aandacht liever alleen bij de positievere kanten blijft. Dit artikel dat ik schreef voor Theologie.nl gaat over geloofsstress puur veroorzaakt door de leer zelf: https://www.theologie.nl/geloofsstress-wanneer-de-leer-een-last-wordt/  

De orthodoxchristelijke leer, met name het verhaal van Goede Vrijdag, kent als het ware twee verhaallijnen. Die van schuld en die van verlossing. In onze kerk – en wij waren daarin niet de enige – keken we naar deze verhaallijnen met een vast verloop: ellende, verlossing en dankbaarheid. Preken waren vaak ook onderverdeeld in 3 punten die daaraan waren gelinkt.  

We gingen diep en eindigden met een dankbaar hart. Ik liep vaak met een stralend gezicht de kerk uit. En ik was zeker niet de enige!  

Maar het voelde ook wel eens als een soort truc. We schoven met accenten. Want alle elementen van het verhaal bleven onverminderd bestaan. Dus ook het stuk van onze ellende, onze schuld.  

We zongen:  

Laat mij toch nooit vergeten 

Die kroon, dat kleed, dat riet; 

Dit trooste mijn geweten 

’t Is al voor mij geschied 

En ik voelde me werkelijk diep getroost. Maar ik voelde ook: ’t is al DOOR mij geschied. En dat bleef.  

Mijn manier om daarmee om te gaan was door elke keer snel met mijn aandacht het accent te verleggen. Ik zong net zo lang: ’t is al VOOR mij geschied, tot de gedachte dat het ook DOOR mij geschied was niet meer zoveel pijn deed.  

Zó moet je denken

En pas jaren nadat ik de kerk had verlaten, besefte ik dat dit precies is wat we ook in de kerk deden. En niet alleen daar, maar ook doordeweeks, zowel in persoonlijke gesprekken als in verenigingsverband. We kozen een richting voor onze gedachten. Zó moet je denken. Ellende, verlossing en dankbaarheid. In dat laatste mag je blijven hangen, in dat eerste niet.  

“Ja maar Hij GAF zijn leven.” “Ja maar wel om mij te redden van MIJN zonden. Zonder mijn schuld was dit offer niet nodig geweest.” Dat blijft gewoon bestaan, hoe mooi je het ook maakt.  

En dan zijn er ook nog wat kleine lettertjes. Want ik moet wel gelóven dat ik schuldig ben en dat Hij zijn leven dáárom gaf. Want doe ik dat niet, moet ik alsnog zélf voor mijn schuld betalen. En dan niet door 3 dagen dood te zijn, maar door voor eeuwig op sterven na dood te zijn in de hel.  

Geloof is een manier om hiermee om te gaan. Maar datzelfde geloof geeft het ook de zwaarte. Iemand die niet met dit geloof opgroeit zal niet uit zichzelf bedenken dat hij wel eens zondig of schuldig kon zijn aan iets waarvan hij zich niet bewust is. Dat schuldbesef komt doordat het je wordt verteld en aangeleerd, vaak van jongs af aan.  

En het lijkt mij niet eerlijk om vervolgens net te doen alsof mensen die gebukt gaan onder dit schuldbesef dit aan zichzelf te danken hebben. En dat het geloof slechts verlossing en genade biedt. Want daarmee gaan we voorbij aan de andere kant van het geloof. Minder makkelijk te verteren, maar net zo goed onderdeel van het verhaal.  

Ik kan en wil het niet mooier maken. Ik denk ook niet dat dat helpend is. Het enige wat helpt is eerlijke erkenning voor wat werkelijk wordt geleerd en hoe dat kan voelen wanneer je dit als oprechte gelovige serieus neemt.  

Wil je meer lezen over hoe het kan dat een – doorgaans goedbedoelde – religieuze opvoeding niet altijd een positieve uitwerking heeft? Wil je weten wat er mis kan gaan en hoe dat te voorkomen is? In mijn boek Mantel van angst sta ik hierbij stil, geïllustreerd door een selectie uit de duizenden persoonlijke verhalen die me zijn verteld door kerkgangers en kerkverlaters.