Geloven dat je niks waard bent is funest voor je zelfbeeld. Datzelfde geldt voor menen dat je alles kunt. Je zult die schijn maar moeten ophouden, voor anderen, voor jezelf; dat is toch op z´n zachtst gezegd een enorme klus!

Ik geloofde lange tijd dat ik niet in staat was tot enig goeds. Dat zelfs mijn beste werken nog met zonde bevlekt waren. Ik geloofde dat écht. Ik droeg chronische – en met elke dag dat ik leefde ook nog groeiende – schuld. En zelfs zonder concreet schuldbesef bleef er altijd nog het vermoeden van schuld en van mijn ‘onbewuste zonden’.

Maar ik ken ook de triomf die ik voelde bij de gedachte dat wij in Christus méér zijn dan overwinnaars. “Ik vermag alle dingen in Hem die mij kracht geeft, ik vermag alle dingen door Hem”, zong ik blij. Ziekte en ongemak waren nergens voor nodig. Als je genoeg geloof had en er op de juiste manier om vroeg, kon God je overal van bevrijden en genezen. Alles is mogelijk voor wie gelooft.

Falen

Ik ontdekte pas veel later dat mijn ‘vreugde’ toch wel vaak ‘dwangmatig’ of ‘hysterisch’ was. En dankzij het feit dat ik zelf ziek werd/bleek, begon ik eindelijk te beseffen dat er een diepe beschuldiging kan zitten in het idee dat ziekte ‘niet nodig’ is en zelfs een teken van ‘zonde’ kan zijn. Ik schaamde me kapot voor mijn falende zieke zelf.

Dat was overigens niet alleen door religieuze overtuigingen. Overtuigingen zitten in ménsen en zijn daarom overal. ‘Je bent/wordt wat je denkt’, ‘als je het kunt dromen, kan je het ook doen’, ‘als het niet lukt, heb je het niet écht geprobeerd’, ‘waar een wil is, is een weg’, enzovoorts. We vinden het nou eenmaal fijn om te geloven dat we iets ‘in de hand’ hebben. ‘Control is key’, ook zoiets.

Hokjes

Overtuigingen over wie je bent en/of hoe je/het zou moeten zijn, zijn als muren waarmee je jezelf – en anderen – in een hokje houdt.

Misschien valt er niet aan te ontkomen. Hokjes en overtuigingen waren er niet alleen vroeger, toen je er nog geen besef van had, ze zijn er nog steeds, alleen dan misschien in een andere vorm. Ik moet elke week minstens vijf mails beantwoorden, en het liefst vijftig. Lukt dat niet, om wat voor legitieme reden ook, voel ik me ergens toch falen. Het voelt alsof ik een schuld heb opgebouwd die ik moet compenseren door de daaropvolgende week extra veel te ‘presteren’. Mijn innerlijke slavendrijver is irritant goed in wat ze doet.

Illusies

De kunst zit er voor mij in om dit te doorzien. Om mijn eigen overtuigingen met een flinke korrel zout te nemen. Om er baldadig mee om te gaan. Om ze te herkennen en dan vervolgens te denken: “Ja, en?” of: “Want anders?” En vervolgens mezelf te betrappen op gênante gedachten als ‘dan vinden ze me niet meer aardig’ of ‘dan gaat het van kwaad tot erger’. Gedachten die niet over mij, maar over (gedachten van) anderen (over mij) gaan. Niet over het hier en nu, maar over (wat er allemaal voor rampen zouden kunnen gebeuren in) de toekomst. Gedachten die te maken hebben met de illusie van controle. Als ik mijn eigen – idiote – regels volg, voorkom ik rampen. Welja.

Nog zoiets. Ik heb sociale angst. En vrijwel altijd als ik (denk aan dat ik binnenkort weer) ‘onder de mensen’ moet, voel ik me misselijk. Eén van mijn strategieën om dit te onderdrukken is om me dan te focussen op mijn uiterlijk. Ik zorg dat ik de kleding uitkies waarin ik mezelf op dat moment op z’n leukst vind (of in elk geval niet op z’n stomst) en ik besteed tijd aan mijn make-up. En ik begrijp heus wel dat mijn sociale onhandigheid niet verdwijnt als ik mijn make-up extra zorgvuldig heb aangebracht. Maar door te focussen op wat ik wél onder controle heb, voel ik me gekalmeerd en net wat minder angstig. Control is key. Jaja. Maar placebo’s werken nou eenmaal. Net als illusies.

Bereik

Mijn overtuigingen (proberen te) doorzien en ze (proberen) minder serieus te nemen helpt me om mijn kwetsbaarheid en angsten beter te (h)erkennen. De meeste overtuigingen gebruik ik namelijk om mezelf te ‘handhaven’ in een wereld die ik niet begrijp. Maar overtuigingen doorzien helpt me ook om mezelf meer ruimte te geven. Zo van: ‘hé de lijnen van dit hokje heb ik hier zelf aangebracht (of zelf laten aanbrengen door anderen), maar ik kan ze ook verschuiven en/of verwijderen.

Dat heb ik bijvoorbeeld gedaan met het hokje ‘keurige vrouw’. Of – om er wat archetypes tegenaan te gooien – de ‘maagd’ en de ‘moeder’ (nee, niet allebei tegelijkertijd, ik ben Maria niet). Ik wilde niet meer altijd zo keurig, niet zo braaf. Ik wilde niet alleen ‘met drie woorden’ spreken (“nee, dankuwel, Oma”, “ja, alstublieft, meester”). Ik wilde ook brutaal en grofgebekt. Mijn verbale bereik vergroten. Maar niet alleen mijn verbale bereik. Ik wilde spelen en stout zijn. Ik wilde niet alleen ‘maagd’ en ‘moeder’, ik wilde ook ‘hoer’ en ‘loeder’.

Noodzaak

Ik voelde zelfs een noodzaak om het ‘ordinaire wijf’ in mezelf naar boven te halen.

Ik zeg nu ‘ordinair’, omdat het toen zo voelde. Ik had namelijk wel mijn ‘schattigheid’ ontwikkeld, maar niet mijn persoonlijke grenzen. Ik wist niet eens dat dat kon/moest. Grenzen zijn zeg maar de ‘helpende hokjes’, die waarvan je weet ‘hier ligt de grens tussen wat ik fijn/oké vind en wat niet’. En om die grenzen te kunnen stellen moest ik voelen wanneer ik bijvoorbeeld geërgerd raakte. Ik moest mijn angst voor boosheid overwinnen en daarmee mijn angst voor ‘lelijk’ doen en ‘lelijk’ zijn. Ik moest vrienden worden met wat ik ervoer als het ‘duister’ in mij.

Spelen

Ik denk wel eens dat we in principe alles en iedereen zouden kunnen zijn. Dat klinkt misschien raar, maar ik geloof echt dat we lang niet alles uitdrukken wat er in ons leeft. Er zijn bepaalde rollen meer naar de oppervlakte gekomen en andere rollen/opties zijn minder zichtbaar, minder ontwikkeld of zelfs onderdrukt en/of verstopt. Ik vind het leuk om met dat idee te ‘spelen’. Dan denk ik me in dat ik een andere opleiding had gevolgd, andere partners had gehad, een andere manier van leven kende en andere ervaringen had opgedaan. Niet omdat ik ontevreden ben over mijn gekregen en gekozen  – en heerlijke – leven, maar omdat ik weet dat het net zo goed anders had kunnen gaan. Ik ben enkele jaren met veel plezier lid van een toneelclub geweest, waar ik allerlei rollen heb mogen spelen. Geef mij een masker of een kostuum en ik ga los in die rol. Gewoon, omdat ‘ie ergens in mij al bestond.

Control mag dan key lijken, toestemming is mijn sleutel tot een leven in meer vrijheid en meer vreugde. Innerlijke toestemming om te zijn wie ik ben en om de ruimte van mijn zijn zo open mogelijk te houden. Toestemming om te mógen, binnen en buiten de hokjes en de regels. Toestemming om FUCK IT te mogen denken en zeggen. Dat helpt ook echt. (Mijn innerlijke maagd zegt dat ik er F*CK IT van moet maken, maar mijn innerlijke bouwvakker steekt grijnzend 2 middelvingers op en mijn innerlijke kat krult zich spinnend op en trekt zich nergens iets van aan.)

Vrijheid

Wat is een goede vrouw? Wat maakt iemand een goed mens? Wanneer ben ik goed genoeg? Weet ik veel. Maar zal het antwoord niet altijd tijds- en cultuurgebonden zijn? En zullen er niet altijd mensen zijn die daarbuiten vallen? En zegt dat dan vooral iets over hen of iets over de tijds- en de cultuurnormen? En wat zegt dát eigenlijk?

Het zijn maar (aangeleerde) overtuigingen. En het is mijn overtuiging dat die niet het laatste woord hoeven te hebben. Je kunt ze misschien niet altijd volledig het zwijgen opleggen, maar je kunt wel steeds minder waarde hechten aan hun ‘boodschap’. Sterker nog: naarmate je de zeggenschap van je innerlijke overtuigingen laat afnemen, zal je je vrijheid en levensvreugde voelen toenemen.

Op Dogmavrij kan je lekker gratis lezen zonder reclame of betaalmuur. Zo sluiten we niemand buiten. Neemt niet weg dat er – naast veel liefde – tijd en geld in deze website wordt gestoken. Heb jij misschien iets (gehad) aan de artikelen, de series, de steungroep of andere projecten? Zou je dan willen overwegen om dit werk te steunen? Dat kan via  http://petje.af/ingebosscha Dank je wel!