Mij werd een mannelijk godsbeeld bijgebracht. Ik leerde dat Gods woordvoerders op aarde mannen zijn. Deze mannen bepaalden wat de wil van God was in mijn leven. Zij konden vermanen en buitensluiten. Zij hanteerden de sleutels van het koninkrijk der hemelen. Hun gehoorzamen was van eeuwiglevensbelang. 

Ik vond het volkomen logisch dat er in de Bijbel staat dat de vrouw onderdanig moet zijn aan de man, dat zij moet zwijgen en geen onderricht mag geven. Vrouwen waren labiel, hysterisch en zwak, ze lieten zich leiden door emoties en lusten. Toen Eva de verboden vrucht begeerde en ook Adam wist te verleiden van de vrucht te eten, is alle ellende in de wereld gekomen. Begeerte en verleiding – vrouwen zijn levensgevaarlijk! 

Ik geloofde dat ik, levensgevaarlijke vrouw, bevoorrecht was door de leiding van godvrezende mannen uit mijn omgeving. Ik deed mijn uiterste best om op hun aanwijzingen alles wat fout was te onderdrukken. Emoties, behoeften, lust – dat alles zou alleen maar tot zonde leiden en moest met wortel en tak worden uitgeroeid. Weg met mijn innerlijke Eva. Zij moest sterven en ik moest opstaan als een nieuwe mens. Een nieuwe Adam. Volledig vermand. 

Dat lukte nog best aardig ook. Ik werd iemand die zich voortdurend afvroeg wat de regels waren en hoe ik ergens over hóórde te denken. Emoties sloegen nergens op en leidden alleen maar af van de waarheid. Nee, gij geheel anders! Wees vriendelijk en gastvrij, dienstbaar en bescheiden en voeg je naar Gods wil, verkondigd door mannen  

Hoewel in verschillende geloofsgroeperingen kerkelijke ambten steeds meer worden opengesteld voor vrouwen, kennen met name de meer orthodoxe kerken uitsluitend mannelijk gezag. Dus hoe al die Bijbelteksten die vertellen dat een vrouw onderdanig moet zijn aan de man en dat zij dient te zwijgen in de gemeente, moeten worden uitgelegd wordt in dergelijke groeperingen al eeuwenlang bepaald door mannen. 

Identiteitsonderdrukking 

Sommigen menen dat het rationele hoofdzakelijk mannelijk is, en het emotionele voornamelijk vrouwelijk. Afgezien van het feit dat hier van alles op af te dingen valt, kan het tegelijkertijd een interessante invalshoek zijn wanneer we kijken naar met name de meer orthodoxe religieuze groeperingen. 

Naarmate de leer meer dogmatisch is, worden er op meer vragen vaststaande antwoorden gegeven. Denk bijvoorbeeld aan de Heidelbergse Catechismus. Hoe meer antwoorden en uitkomsten van tevoren vastliggen, hoe minder ruimte er is voor de zoektocht en de ervaring. De nadruk komt dan te liggen op wat men weet en niet op wat men voelt. Oftewel: het rationele heerst over het emotionele. Het mannelijke domineert het vrouwelijke. 

Het kan voor personen (m/v/x) met relatief veel vrouwelijke eigenschappen buitengewoon moeilijk zijn om bestaansruimte en aansluiting te vinden in een door mannelijkheid gedomineerde omgeving. Vaak zijn zij van nature of door de manier waarop het leven hen vormde minder conformistisch, waardoor ze niet voldoen aan de verwachtingen en eisen van de groep.  

Denk bijvoorbeeld aan mensen behorend tot de lhbtqi+-community, personen die niet (meer) getrouwd zijn, die ervoor kiezen geen kinderen te krijgen of die neurologisch anders ‘bedraad’ zijn dan de meeste andere mensen. Ze hebben bijvoorbeeld ADHD, autisme, zijn hoogbegaafd of hoogsensitief. Juist deze mensen kunnen het gevoel hebben dat zij zichzelf geweld moeten aandoen wanneer ze zich voegen naar de uitgesproken en onuitgesproken regels, verwachtingen en gebruiken van groepsleiders en groepsleden. 

De meeste verhalen die ik te horen krijg, gaan over een vorm van identiteitsonderdrukking. En over het feit dat mensen zich onvrij, gediscrimineerd en onderdrukt voelen of hebben gevoeld in de kerk. Ze mochten niet voelen wat ze voelden. Ze mochten niet trouwen met degene van wie ze zielsveel hielden. Ze mochten zich niet uiten op een manier die bij hen paste. Ze mochten geen ambten vervullen binnen de gemeente. Ze moesten hun lichaam rein bewaren. En wat dit betekende, werd bepaald door mannen, in het bijzonder door de apostel Paulus. 

Controle 

De mannelijke overheersing is bedoeld als bescherming voor het vrouwelijke. Men gelooft dat alles misging toen Eva haar gevoel volgde en bezweek voor de verleiding in plaats van zich te houden aan de regels. Angst voor hysterie, losbandigheid en controleverlies kan ervoor zorgen dat men doorslaat in rigiditeit en dogmatiek. 

Het mannelijke ‘hoe het hoort’ houdt dan het vrouwelijke ‘hoe het voelt’ in bedwang. Maar niet alleen het vrouwelijke. Wanneer mannelijkheid en vrouwelijkheid niet in balans zijn – in individuen en in groepen – en wanneer dus een van de twee onderdrukt wordt, komt het grotere geheel in gevaar, namelijk onze menselijkheid. 

Groeiende verontwaardiging 

Dat ik in ernstige problemen ben gekomen door deze identiteitsonderdrukking en de gevolgen daarvan heeft me uiteindelijk langzaam maar zeker doen beseffen dat dit onrecht is. Ik kon en wilde niet langer geloven dat God, Schepper van ál wat leeft, werkelijk zou willen dat sommige identiteitsdelen en levensvormen stelselmatig zouden worden onderdrukt. 

Ik heb jaren therapie nodig gehad om steeds meer mijn onderdrukte zelf te ontdekken en te durven tonen. De schaamte, schuldgevoelens en angsten waren intens. Ontelbaar veel paniekaanvallen heb ik gehad. Vele nachten heb ik badend in het zweet doorgebracht, uit pure doodsangst vanwege het idee dat ik wezenlijk fout zou zijn en dat de duivel handenwrijvend toekeek terwijl ik mij steeds verder ontdeed van aangeprate schuld. Haast niet te doen natuurlijk, dat de enige weg hieruit een weg is waarvan ik leerde dat die tot mijn eeuwige dood zou leiden. En niet alleen mijn dood, nee, ook die van mijn kinderen en kleinkinderen. Tot in het derde en vierde geslacht. Allemaal door mijn innerlijke, opstandige Eva. 

En toen de angst verdween, kwam er eindelijk ruimte voor andere emoties, zoals boosheid en verdriet om wat ik normaal had leren vinden. Wat een onrecht is het dat mannen bepalen hoe eeuwenoude verhalen – geschreven door mannen, bewerkt door mannen en heilig verklaard door mannen – moeten worden uitgelegd! 

Gelukkig is er over deze patriarchale onderdrukking een groeiende verontwaardiging bij zowel vrouwen als mannen als mensen die zich niet (alleen) als zodanig identificeren. Daarom is feminisme zo belangrijk, juist in de kerk. Feminisme is niet hysterisch en ook niet iets van ‘Dolle Mina’s’. Feminisme wil simpelweg gelijke rechten en kansen voor iedereen (m/v/x). En omdat vrouwen binnen een patriarchale wereld stelselmatig onderdrukt worden (vaak zonder dat zij dit zelf doorhebben, zo gewoon zijn we het gaan vinden), hebben we met elkaar een enorme scheefgroei weg te werken.  

Het gaat om het behoud van onze menselijkheid, die zich niet alleen toont in het mannelijke, maar ook in het vrouwelijke. 

Veelkleurigheid 

In de Bijbel staat dat God de mens mannelijk en vrouwelijk heeft gemaakt. Sommige religieuze leiders menen dat dit betekent dat je je identificeert als man óf als vrouw en dat de enig toegestane relatievorm die is waarin één man met één vrouw getrouwd is én openstaat voor het krijgen van kinderen. Want zo zou de Schepper het hebben bedoeld. 

Maar er staat ook dat God dag en nacht schiep, wat evengoed twee uiterste polen zijn. Toch gaat geen enkele religieuze gezagsdrager de strijd aan met het tussengebied, de schemering. Sterker nog: de meest kleurrijke zonsopgangen en zonsondergangen worden juist bewonderd, omdat God dit zo prachtig geschapen heeft. Dat veelkleurigheid in het ene geval wél Gods bedoeling is en in het andere geval het werk van de duivel, is ook iets wat ons door mannen werd wijsgemaakt. En ook daar is het zo nodig dat het vrouwelijke in opstand komt, omdat dit, omdat ons – de mensheid – onrecht wordt aangedaan zolang het mannelijke het vrouwelijke onderdrukt.